close
تبلیغات در اینترنت
نامه حضرت علی(ع) به مالک اشتر

جستجوگر پیشرفته






موضوع : مدیریت , پند ها و حکمت ها , دینی.مذهبی ,

نامه حضرت علی علیه السلام به مالك اشتر نخعى

 

به نام خداوند بخشنده مهربان

اين فرمان بنده خدا على امير مومنان به مالك اشتر پسر حارث است در عهدى كه با او دارد هنگامى كه او  را به فرماندارى مصر برمى گزيند تا خراج آن ديار را جمع آورد و با دشمنانش نبرد كند كار مردم را اصلاح و شهرهاى مصر را آباد سازد.

1- ضرورت خودسازى

 او را به ترس از خدا فرمان مى دهد و اينكه اطاعت خدا را بر ديگر كارها مقدم دارد و آنچه كه در كتاب خدا آمده، از واجبات و سنت ها را پيروى كند دستوراتى كه جز با پيروى آن رستگار نخواهد شد و جز با نشناختن و ضايع كردن آن جنايتكار نخواهد گرديد. به او فرمانى مىدهد كه خدا را با دل و دست و زبان يارى كند، زيرا خداوند پيروزى كسى را تضمين كند كه او را يارى دهد و بزرگ دارد آن كس را كه او بزرگ شمارد. و به او فرمان مى دهد تا نفس خود را از پيروى آرزوها باز دارد  و به هنگام سركش رامش نمايد كه (همانا نفس همواره به بدى وا مى دارد جز آنكه خدا رحمت آورد.) پس اى مالك بدان! من تو را به سوى شهرهايى فرستادم كه پيش از تو دولتهاى عادل يا ستمگرى بر آن حكم راندند و مردم در كارهاى تو چنان مى نگرند كه 

تو در كارهاى حاكمان پيش از خود مى نگرى و درباره تو آن مى گويند كه تو نسبت به زمامداران گذشته مى گويى و همانا نيكوكاران را به نام نيكى توان شناخت كه خدا از آنان بر زبان بندگانش جارى ساخت. پس نيكوترين اندوخته تو بايد اعمال صالح و درست باشد، هواى نفس را در اختيار گير و از آنچه حلال نيست خويشتن دارى بكن زيرا بخل ورزيدن به نفس خويش آنست كه در آنچه دوست دارد يا براى او ناخوشايند است، راه انصاف پيمايى.

2- روش برخورد با مردم

مهربانى با مردم را پوشش دل خويش قرار ده و با همه دوست و مهربان باش. مبادا هرگز چونان حيوان شكارى باشى كه خوردن آنان را غنيمت دانى زيرا مردم دو دسته اند دسته اى برادر دينى تو و دسته ديگر همانند تو در آفرينش مى باشند اگر گناهى از آنان سر مى زند، يا علت هايى بر آنان عارض مى شود، يا خواسته و ناخواسته اشتباهى مرتكب مى گردند آنان را ببخشاى و بر آنان آسان گير، آنگونه كه دوست دارى خدا تو را ببخشايد و بر تو آسان گيرد. همانا تو از آنان برتر و امام تو از تو برتر و خدا بر آن كس كه تو را فرماندارى مصر داد والاتر است كه انجام امور مردم مصر را به تو واگذارده و آنان را وسيله آزمودن تو قرار داده است، هرگز با خدا مستيز، كه تو را از كيفر او نجاتى نيست، و از بخشش و رحمت او بى نياز نخواهى بود بر بخشش ديگران پشيمان مباش و از كيفر كردن شادى مكن و از خشمى كه توانى از آن رها گردى شتاب نداشته باش به مردم نگو به من فرمان دادند و من نيز فرمان مى دهم بايد اطاعت شود كه اينگونه خود بزرگ بينى دل را فاسد و دين را پژمرده و موجب زوال نعمت هاست. و اگر با مقام و قدرتى كه دارى دچار تكبر يا خود بزرگ بينى شدى به بزرگى حكومت پروردگار كه برتر از تو است بنگر كه تو را از آن سركشى نجات مى دهد و تندروى تو را فرو مى نشاند و عقل و انديشه ات را به جايگاه اصلى باز مى گرداند.

3-پرهيز از غرور و خودپسندى

 بپرهيز كه در بزرگى خود را همانند خداوند پندارى، و در شكوه خداوندى همانند او دانى، زيرا خداوند هر سركشى را خوار مى سازد، و هر خودپسندى را بى ارزش مى كند، با خدا و با مردم، و با خويشاوندان نزديك، و با افرادى از رعيت خود كه آنان را دوست دارى، انصاف را رعايت كن. كه اگر چنين نكنى ستم روا داشتى، و كسى كه به بندگان خدا ستم روا دارد خدا بجاى بندگانش دشمن او خواهد بود، و آنرا كه خدا دشمن شود، دليل او را ستمكارى نعمت خدا را دگرگون نمى كند، و كيفر او را نزديك نمى سازد، كه خدا دعاى ستمديدگان را مى شنود، و در كمين ستمكاران است.

 4- مردم گرايى، حق گرايى

 دوست داشتنى ترين چيزها در نزد تو، در حق ميانه ترين، و در عدل فراگيرترين، و در جلب خشنودى مردم گسترده ترين باشد، كه همانا خشم عمومى مردم خشنودى خواص را از بين مى برد، اما خشم خواص را خشنودى همگان بى اثر مى كند. خواص جامعه همواره بار سنگينى را بر حكومت تحميل مى كنند زيرا در روزگار سختى ياريشان كمتر، و در اجراى عدالت از همه ناراضى تر، و در خواسته هايشان پافشارتر، و در عطا و بخشش ها كم سپاس تر، و به هنگام منع خواسته ها دير عذر پذيرتر، و در برابر مشكلات كم استقامت تر مى باشند. در صورتيكه ستون هاى استوار دين، و اجتماعات پرشور مسلمين، و نيروهاى ذخيره دفاعى، عموم مردم مى باشند، پس به آنها گرايش داشته و اشتياق تو با آنان باشد.

5- ضرورت رازدارى

 از رعيت،آنانكه عيبجوترند از خود دور كن، زيرا مردم عيوبى دارند كه والى در پنهان داشتن آن از همه سزاوارتر است، پس مبادا آنچه بر تو پنهان است آشكار گردانى، و آنچه كه هويداست بپوشانى، كه داورى در آنچه از تو پنهان است با خداى جهان مى باشد، پس چندانكه مى توانى زشتى ها را بپوشان، تا آن را كه دوست دارى بر رعيت پوشيده ماند خدا بر تو بپوشاند، گره هر كينه اى را در مردم بگشاى، و

رشته هر نوع دشمنى را قطع كن، و از آنچه كه در نظر روشن نيست كناره گير، در تصديق سخن چين شتاب مكن، زيرا سخن چين گر چه در لباس اندرز دهنده ظاهر مى شود اما خیانتكار است.

6-  جايگاه صحيح مشورت

 بخيل را در مشورت كردن، دخالت نده، كه تو را از نيكوكارى باز مى دارد، و از تنگدستى مى ترساند، ترسو را در مشورت كردن دخالت نده، كه در انجام كارها روحيه تو را سست مى كند. حريص را در مشورت كردن دخالت نده، كه حرص را با ستمكارى در نظرت زينت مى دهد. همانا بخل و ترس و حرص، غرائز گوناگونى هستند كه ريشه آنها بدگمانى به خداى بزرگ است.

بدترين وزيران تو،كسى است كه پيش از تو وزير بدكاران بوده، و در گناهان آنان شركت داشت، پس مبادا چنين افرادى محرم راز تو باشند، زيرا كه آنان ياوران گناهكاران، و يارى دهندگان ستمكارانند، تو بايد جانشينانى بهتر از آنان داشته باشى كه قدرت فكرى امثال آنها را داشته اما گناهان و كردار زشت آنها را نداشته باشند. كسانى كه ستمكارى را بر ستمى يارى نكرده، و گناهكارى را در گناهى كمك نرسانده باشند، هزينه اين گونه از افراد بر تو سبك تر، و ياريشان بهتر، و مهربانيشان بيشتر، و دوستى آنان جز با تو كمتر است، آنان را از خواص، و دوستان نزديك، و رازداران خود قرار ده، سپس از ميان آنان افرادى را كه در حق گويى از همه صريح ترند، و در آنچه را كه خدا براى دوستانش نمى پسندد تو را مددكار نباشند، انتخاب كن، چه خوشايند تو باشد يا ناخوشايند.

7- اصول روابط اجتماعى رهبران

 تا مى توانى با پرهيزكاران و راستگويان بپيوند، و آنان را چنان پرورش ده كه تو را فراوان نستايند، و تو را براى اعمال زشتى كه انجام نداده اى تشويق نكنند، كه ستايش بى اندازه خودپسندى مى آورد، و انسان را به سركشى وامى دارد.

هرگز نيكوكار و بدكار در نظرت يكسان نباشند. زيرا نيكوكارى در نيكوكارى بى رغبت، و بدكاران در بدكارى تشويق مى گردند، پس هر كدام از آنان را بر اساس كردارشان پاداش ده. بدان اى مالك! هيچ وسيله اى براى جلب اعتماد والى به رعيت بهتر از نيكوكارى به مردم، و تخفيف ماليات، و عدم اجبار مردم به كارى كه دوست ندارند، نمى باشد، پس در اين راه آنقدر بكوش تا به وفادارى رعيت، خوش بين شوى، كه اين خوش بينى بار سنگين رنج آور مشكلات را از تو برمى دارد، پس به آنان كه بيشتر احساس كردى بيشتر خوش بين باش، و به آنان كه بدرفتارى نمودى بدگمان تر باش. و آداب پسنديده اى را كه بزرگان اين امت به آن عمل كردند، و ملت اسلام با آن پيوند خورده ، و رعيت با آن اصلاح شدند، بر هم مزن، و آدابى كه به سنت هاى خوب گذشته زيان وارد مى كند، پديد نياور، كه پاداش براى آورنده سنت، و كيفر آن براى تو باشد كه آنها را درهم شكستى. با دانشمندان، فراوان گفتگو كن،و با حكيمان فراوان بحث كن، كه مايه آبادانى و اصلاح شهرها، و برقرارى نظم و قانونى است كه در گذشته نيز وجود داشت.

8- شناخت اقشار گوناگون اجتماعى:

 اى مالك بدان! مردم از گروههاى گوناگونى مى باشند كه اصلاح هر يك جز با ديگرى امكان ندارد، و هيچ يك از گروهها از گروه ديگر بى نياز نيست. از آن قشرها، لشگريان خدا، و نويسندگان عمومى و خصوصى، قضات دادگستر، كارگزاران عدل و نظم اجتماعى، جزيه دهندگان، پرداخت كنندگان ماليات، تجار و بازرگانان، صاحبان صنعت و پيشه وران، و طبقه پايين جامعه از نيازمندان و مستمندان مى باشند، كه براى هر يك خداوند سهمى مقرر داشته، و مقدار واجب آن را در قرآن يا سنت پيامبر (ص) تعيين كرده، كه پيمانى از طرف خداست و نگهدارى آن بر ما لازم است. پس سپاهيان به فرمان خدا، پناهگاه استوار رعيت، و زينت و وقار زمامداران، شكوه دين، و راههاى تحقق امنيت كشورند، امور مردم جز با سپاهيان استوار نگردد، و پايدارى سپاهيان جز به خراج و ماليات رعيت انجام نمى شود كه با آن براى جهاد با دشمن تقويت گردند، و براى اصلاح امور خويش به آن تكيه كنند، و نيازمنديهاى خود را برطرف سازند. سپس سپاهيان و مردم، جز با گروه سوم نمى توانند پايدار باشند، و آن قضات، و كارگزاران دولت، و نويسندگان حكومتند، كه قراردادها و معاملات را استوار مى كنند، و آنچه به سود مسلمانان است فراهم مى آورند،و در كارهاى عمومى و خصوصى مورد اعتمادند.و گروههاى ياد شده بدون بازرگانان و صاحبان صنايع نمى توانند دوام بياورند زيرا آنان وسائل زندگى را فراهم مى آورند و در بازارها عرضه مى كنند و بسيارى از وسايل زندگى را با دست مى سازند كه از توان ديگران خارج است. قشر ديگر طبقه پايين از نيازمندان و مستمندانند كه بايد به آنها بخشش و يارى كرد. براى تمام اقشار گوناگون يادشده، در پيشگاه خدا گشايشى است و همه آنان به مقدارى كه امورشان اصلاح شود بر زمامدار حقى مشخص دارند، و زمامدار از انجام آنچه خدا بر واجب كرده است نمى تواند موفق باشد جز آنكه تلاش فراوان نمايد، و از خدا يارى بطلبد، و خود را براى انجام حق آماده سازد، و در همه كارها، آسان باشد يا دشوار، شكيبايى ورزد.

اول - سیمای نظامیان :

براى فرماندهى سپاه كسى را برگزين كه خير خواهى او براى خدا و پيامبر (ص) و امام تو بيشتر و دامن او پاكتر،شكيبايى او برتر باشد از كسانى كه دير به خشم آيد و عذر پذيرتر باشد و بر ناتوان رحمت آورد و با قدرتمندان با قدرت برخورد نمايد درشتى او را به تجاوز نكشاند و ناتوانى او را از حركت باز ندارد. سپس در نظاميان با خانواده هاى ريشه دار داراى شخصيت حساب شده خاندانى پارسا داراى

سوابقى نيكو و درخشان كه دلاور و سلحشور و بخشنده و بلندنظرند، روابط نزديك برقرار كن، آنان همه بزرگوارى را در خود جمع كرده، و نيكى ها را در خود گرد آورده اند پس در كارهاى آنان بگونه اى بينديش كه پدرى مهربان درباره فرزندش مى انديشد و مبادا آنچه را كه آنان را نيرومند مى كند در ديده ات بزرگ جلوه كند و نيكوكارى تو نسبت به آنان هر چند اندك باشد را خوار مپندار، زيرا نيكى آنان را به خيرخواهى تو خواند و گمانشان را نسبت به تو نيكو گرداند و رسيدگى به امور كوچك آنان را به اعتماد رسيدگى به كارهاى بزرگشان وامگذار زيرا نيكى اندك تو را جايگاهى است كه از آن سودمى برند و نيكى هاى بزرگ تو را جايى است كه از آن بى نياز نيستند.

برگزيده ترين فرماندهان سپاه تو، كسى باشد كه: از همه بيشتر به سربازان كمك رساند، و از امكانات مالى خود بيشتر در اختيارشان گذارد به اندازه اى كه خانواده هايشان در پشت جبهه و خودشان در آسايش كامل باشند تا در نبرد با دشمن سربازان اسلام تنها به يك چيز بيانديشند. همانا مهربانى تو نسبت به سربازان دلهايشان را به تو مى كشاند و همانا روشنى چشم زمامداران برقرارى عدل در شهرها و آشكار شدن محبت مردم نسبت به والى است كه محبت دلهاى رعيت جز با پاكى قلب ها پديد نمى آيد و خيرخواهى آنان زمانى است كه با رغبت و شوق پيرامون والى را گرفته و حكومت بار سنگينى را بردوش رعيت نگذاشته باشد و طولانى شدن مدت زمامدارى بر ملت ناگوار نباشد. پس آرزوهاى سپاهيان را برآور و همواره از آنان ستايش كن و كارهاى مهمى كه انجام داده اند بر شمار زيرا يادآورى كارهاى ارزشمند آنان شجاعان را برمى انگيزاند و ترسوها را به تلاش وامى دارد. ان شاءالله

و در يك ارزشيابى دقيق رنج و زحمات هر يك از آنان را شناسايى كن و هرگز تلاش و رنج كسى را به حساب ديگرى مگذار و ارزش خدمت او را ناچيز مشمار تا شرافت و بزرگى كسى موجب نگردد كه كار كوچكش را بزرگ بشمارى يا گمنامى كسى باعث شود كه كار بزرگ او را ناچيز بدانى مشكلاتى كه در احكام نظاميان براى تو پديد مى آيد و امورى كه براى تو شبهه ناكند، به خدا و رسول خدا (ص) بازگردان زيرا خدا براى مردمى كه علاقه داشت هدايتشان كند فرمود:

(اى كسانى كه ايمان آورديد، از خدا و رسول و امامانى كه از شما هستند اطاعت كنيد، و اگر در چيزى نزاع داريد، آن را به خدا و رسولش باز گردانيد) پس بازگرداندن چيزى به خدا يعنى عمل كردن به قرآن و بازگرداندن به پيامبر (ص) يعنى عمل كردن به سنت او كه وحدت بخش است، نه عامل پراكندگى. سپس از ميان مردم!

دوم - سیمای قضات و داوران:

برترين فرد نزد خود را براى قضاوت انتخاب كن، كسانى كه مراجعه فراوان، آنها را به ستوه نياورد و برخورد مخالفان با يكديگر او را خشمناك نسازد، در اشتباهاتش پافشارى نكند و بازگشت به حق پس از آگاهى براى او دشوار نباشد طمع را از دل ريشه كن كند و در شناخت مطالب با تحقيقى اندك رضايت ندهد و در شبهات از همه بااحتياط تر عمل كند و در يافتن دليل اصرار او از همه بيشتر باشد و در مراجعه پياپى شاكيان خسته نشود در كشف امور از همه شكيباتر، و پس از آشكار شدن حقيقت در فصل خصومت از همه برنده تر باشد كسى كه ستايش فراوان او را فريب ندهد و چرب زبانى او را منحرف نسازد و چنين كسانى بسيار اندكند!! پس از انتخاب قاضى، هر چه بيشتر در قضاوت هاى او بينديش، و آنقدر به او ببخش كه نيازهاى او برطرف گردد و به مردم نيازمند نباشد و از نظر مقام و منزلت آنقدر او را گرامى دار كه نزديكان تو به نفوذ در او طمع نكنند تا از توطئه آنان در نزد تو درامان باشد. در دستوراتى كه دادم نيك بنگر كه همانا اين دين در دست بدكاران گرفتار آمده بود كه با نام دين به هواپرستى پرداخته و دنياى خود را به دست مى آوردند.

سوم - سیمای کارگزاران دولتی :

 سپس در امور كارمندانت بيانديش، و پس از آزمايش به كارشان بگمار و با ميل شخصى و بدون مشورت با ديگران آنان را به كارهاى مختلف وادار نكن زيرا نوعى ستمگرى و خيانت است. كارگزاران دولتى را از ميان مردمى باتجربه و باحيا از خاندان هاى پاكيزه و باتقوى كه در مسلمانى سابقه درخشانى دارند انتخاب كن زيرا اخلاق آنان گرامى تر، و آبرويشان محفوظتر، و طمع ورزيشان كمتر، و آينده نگرى آنان بيشتر است. سپس روزى فراوان بر آنان ارزانى دار، كه با گرفتن حقوق كافى در اصلاح خود بيشتر مى كوشند، و با بى نيازى دست به اموال بيت المال نمى زنند و اتمام حجتى است بر آنان اگر فرمانت را نپذيرند يا در امانت تو خيانت كنند.

سپس رفتار كارگزاران را بررسى كن و جاسوسانى راستگو و وفاپيشه بر آنان بگمار كه مراقبت و بازرسى پنهانى تو از كار آنان سبب امانتدارى و مهربانى با رعيت خواهد بود. و از همكاران نزديكت سخت مراقبت كن و اگر يكى از آنان دست به خيانت زد و گزارش جاسوسان تو هم آن خيانت را تاييد كرد به همين مقدار گواهى قناعت كرده او را با تازيانه كيفر كن و آنچه از اموال كه در اختيار دارد از او بازپس گير سپس او را خوار دار و خيانتكار بشمار و طوق بدنامى به گردنش بيافكن

چهارم - سیمای مالیات دهندگان:

ماليات و بيت المال را بگونه اى وارسى كن كه صلاح ماليات دهندگان باشد زيرا بهبودى ماليات و ماليات دهندگان، عامل اصلاح امور ديگر اقشار جامعه مى باشد و تا امور ماليات دهندگان اصلاح نشود كار ديگران نيز سامان نخواهد گرفت.زيرا همه مردم نان خور ماليات و ماليات دهندگانند بايد تلاش تو در آبادانى زمين بيشتر از جمع آورى خراج باشد كه خراج جز با آبادانى فراهم نمى گردد و آن كس كه

بخواهد خراج را بدون آبادانى مزارع به دست آورد شهرها را خراب و بندگان خدا را نابود و حكومتش جز اندك مدتى دوام نياورد. پس اگر مردم شكايت كردند، از سنگينى ماليات، يا آفت زدگى، يا خشك شدن آب چشمه ها يا كمى باران يا خراب شدن زمين در سيلاب ها يا خشكسالى در گرفتن ماليات به ميزانى تخفيف ده تا امورشان سامان گيرد و هرگز تخفيف دادن در خراج تو را نگران نسازد. زيرا آن، اندوخته اى است كه در آبادانى شهرهاى تو، و آراستن ولايتهاى تو نقش دارد، و رعيت تو را مى ستايند و تو از گسترش عدالت ميان مردم خشنود خواهى شد و به افزايش قوت آنان تكيه خواهى كرد بدانچه در نزدشان اندوختى و به آنان بخشيدى، و با گسترش عدالت در بين مردم، و مهربانى با رعيت، به آنان اطمينان خواهى داشت.آنگاه اگر در آينده كارى پيش آيد و به عهده شان بگذارى با شادمانى خواهند پذيرفت زيرا عمران و آبادى قدرت تحمل مردم را زياد مى كند. همانا ويرانى زمين به جهت تنگدستى كشاورزان است كه به آينده حكومتشان اعتماد ندارند و از تاريخ گذشتگان عبرت نمى گيرند.

پنجم - سیمای نویسندگان و منشیان :

 سپس در امور نويسندگان و منشيان به درستى بينديش و كارهايت را به بهترين آنان واگذار و نامه هاى محرمانه كه دربردارنده سياستها و اسرار تو است از ميان نويسندگان به كسى اختصاص ده كه صالح تر از ديگران باشد كسى كه گرامى داشتن او را به سركشى و تجاوز نكشاند تا در حضور ديگران با تو مخالفت كند و در رساندن نامه كارگزارانت به تو، يا رساندن پاسخهاى تو به آنان كوتاهى نكند و در آنچه براى تو مى ستاند يا از طرف تو به آنان تحويل مى دهد. فراموشكار نباشد. و در تنظيم هيچ قراردادى سستى نورزد و در برهم زدن قراردادى كه به زيان توست كوتاهى نكند، و منزلت و قدر خويش را بشناسد، همانا آنكه از شناخت قدر خويش عاجز باشد، در شناخت قدر ديگران جاهل تر است مبادا در گزينش نويسندگان و منشيان، بر تيزهوشى و اطمينان شخصى و خوش باورى خود تكيه نمايى زيرا افراد زيرك با ظاهرسازى و خوش خدمتى نظر زمامداران را به خود جلب مى نمايند كه در پس اين ظاهرسازى ها، نه خيرخواهى وجود دارد، و نه از امانتدارى نشانى يافت مى شود. لكن آنها را با خدماتى كه براى زمامداران شايسته و پيشين انجام داده اند بيازماى به كاتبان و نويسندگانى اعتماد داشته باش كه درميان مردم آثارى نيكو گذاشته و به امانتدارى از همه مشهورترند كه چنين انتخاب درستى نشان دهنده خيرخواهى تو براى خدا و مردمى است كه حاكم آنانى.

براى هر يك از كارهايت سرپرستى برگزين كه بزرگى كار بر او چيرگى نيابد و فراوانى كار او را درمانده نسازد و بدان كه هرگاه در كار نويسندگان و منشيان تو كمبودى وجود داشته باشد كه تو بى خبر باشى خطرات آن دامنگير تو خواهد بود.

 

ششم- سیمای بازرگانان و صاحبان صنایع :

سپس سفارش مرا به بازرگانان و صاحبان صنايع بپذير و آنها را به نيكوكارى سفارش كن بازرگانانى كه در شهر ساكنند يا آنان كه همواره در سير و كوچ كردن مى باشند و بازرگانانى كه با نيروى جسمانى كار مى كنند، چرا كه آنان منابع اصلى منفعت، و پديدآورندگان وسايل زندگى و آسايش، و آورندگان وسايل زندگى از نقاط دوردست و دشوار مى باشند از بيابانها و درياها، و دشتها و كوهستانها، جاهاى سختى كه مردم در آن اجتماع نمى كنند يا براى رفتن به آنجاها شجاعت ندارند.

بازرگانان مردمى آرامند و از ستيزه جويى آنان ترسى وجود نخواهد داشت مردمى آشتى طلبند كه فتنه انگيزى ندارند در كار آنها بينديش چه در شهرى باشند كه تو به سر مى برى يا در شهرهاى ديگر با توجه به آنچه كه تذكر دادم اين را هم بدان كه در ميان بازرگانان هستند كسانى كه تنگ نظر و بد معامله و بخيل و احتكاركننده اند كه تنها با زورگوئى به سود خود مى انديشند. و كالا را به هر قيمتى كه مى خواهند مى فروشند، كه اين سودجوئى و گران فروشى براى همه افراد جامعه زيانبار و عيب بزرگى بر زمامدار است. پس از احتكار كالا جلوگيرى كن كه رسول خدا (ص) از آن جلوگيرى مى كرد بايد خريد و فروش در جامعه اسلامى به سادگى و با موازين عدالت انجام گيرد با نرخهايى كه بر فروشنده و خريدار زيانى نرساند كسى كه پس از منع تو احتكار كند او را كيفر ده تا عبرت ديگران شود اما در كيفر او اسراف نكن.

هفتم -  سیمای محرومان و مستضعفان :

سپس خدا را! خدا را! در خصوص طبقات پايين و محروم جامعه كه هيچ چاره اى ندارند از زمين گيران نيازمندان گرفتاران، دردمندان، همانا در اين طبقه محروم گروهى خويشتن دارى نموده، و گروهى به گدايى دست نياز بر مى دارند پس براى خدا پاسدار حقى باش كه خداوند براى اين طبقه معين فرموده است بخشى از بيت المال، و بخشى از غله هاى زمين هاى غنيمتى اسلام را در هر شهرى به طبقات پايين اختصاص ده زيرا براى دورترين مسلمانان همانند نزديكترين شان سهمى مساوى وجود دارد و تو مسوول رعايت آن مى باشى مبادا سرمستى حكومت تو را از رسيدگى به آنان بازدارد، كه هرگز انجام كارهاى فراوان و مهم عذرى براى ترك مسووليت هاى كوچك تر نخواهد بود همواره در فكر مشكلات آنان باش، و از آنان روى برمگردان به ويژه امور كسانى را از آنان بيشتر رسيدگى كن كه از كوچكى به چشم   نمى آيند و ديگران آنان را كوچك مى شمارند و كمتر به تو دسترسى دارند براى اين گروه از افراد مورد اطمينان خود كه خدا ترس و فروتن اند انتخاب كن تا پيرامونشان تحقيق و مسائل آنان را به تو گزارش كنند. سپس در رفع مشكلاتشان بگونه اى عمل كن كه در پيشگاه خدا عذرى داشته باشى زيرا

اين گروه، در ميان رعيت بيشتر از ديگران به عدالت نيازمندند، و حق آنان را بگونه اى بپرداز كه در نزد خدا معذور باشى از يتيمان خردسال و پيران سالخورده كه راه چاره اى ندارند.و دست نياز برنمى دارند پيوسته دلجويى كن كه مسئوليتى سنگين بر دوش زمامداران است. اگرچه حق، تمامش سنگين است اما خدا آن را بر مردمى آسان مى كند كه آخرت مى طلبند نفس را به شكيبايى وامى دارند و به وعده هاى پروردگار اطمينان دارند.

پس بخشى از وقت خود را به كسانى اختصاص ده كه به تو نياز دارند تا شخصا به امور آنان رسيدگى نمايى و در مجلس عمومى با آنان بنشين و در برابر خدايى كه تو را آفريده فروتن باش و سربازان و ياران و نگهبانان خود را از سر راهشان دور كن تا سخنگوى آنان بدون اضطراب در سخن گفتن با تو گفتگو كند من از رسول خدا (ص) بارها شنيدم كه مى فرمود: (ملتى كه حق ناتوانان را از زورمندان، بى اضطراب و بهانه اى بازنستاند رستگار نخواهد شد.) پس درشتى و سخنان ناهموار آنان را بر خود هموار كن و تنگخويى و خود بزرگ بينى را از خود دور ساز تا خدا درهاى رحمت خود را به روى تو بگشايد و تو را پاداش اطاعت ببخشايد آنچه به مردم مى بخشى بر تو گوارا باشد و اگر چيزى را از كسى بازمى دارى با مهربانى و پوزش خواهى همراه باشد.

9- اخلاق اختصاصى رهبرى

 بخشى از كارها بگونه اى است كه خود بايد انجام دهى، مانند پاسخ دادن به كارگزاران دولتى، در آنجا كه منشيان تو از پاسخ دادن به آنها درمانده اند و ديگر برآوردن نياز مردم در همان روزى كه به تو عرضه مى دارند و يارانت در رفع نياز آنان ناتوانند كار هر روز را در همان روز انجام ده، زيرا هر روزى، كارى مخصوص به خود دارد. نيكوترين وقت ها و بهترين ساعات شب و روزت را براى خود و خداى خود انتخاب كن اگرچه همه وقت براى خداست آنگاه كه نيت درست و رعيت در آسايش قرار داشته باشد. از كارهايى كه به خدا اختصاص دارد و بايد بااخلاص انجام دهى، انجام واجباتى است كه ويژه پروردگار است، پس در بخشى از شب و روز، تن را به پرستش خدا اختصاص ده، و آنچه تو را به خدا نزديك مى كند بى عيب و نقصانى انجام ده، اگر چه دچار خستگى جسم شوى. هنگامى كه نماز به جماعت      مى خوانى، نه با طولانى كردن نماز مردم را بپراكنى و نه آنكه آن را تباه سازى، زيرا در ميان مردم، بيمار يا صاحب حاجتى وجود دارد، آنگاه كه پيامبر (ص) مرا به يمن مى فرستاد از او پرسيدم، با مردم چگونه نماز بخوانم؟ فرمود: (در حد توان ناتوانان نماز بگذار و بر مومنان مهرب ان باش.) هيچگاه خود را فراوان از مردم پنهان مدار كه پنهان بودن واليان نمونه اى از تنگخويى و كم اطلاعى در امور جامعه مى باشد. نهان شدن از رعيت زمامداران را از دانستن آنچه بر آنان پوشيده است باز مى دارد، پس كار بزرگ،

اندك، و كار اندك بزرگ جلوه مى كند زيبا زشت و زشت زيبا مى نمايد و باطل به لباس حق درآيد همانا زمامدار آنچه را كه مردم از او پوشيده دارند نمى داند و حق را نيز نشانه اى نباشد تا با آن راست از دروغ شناخته شود و تو به هر حال يكى از آن دو نفر مى باشى يا خود را براى جانبازى در راه حق آماده كردى پس نسبت به حق واجبى كه بايد بپردازى يا كار نيكى كه بايد انجام دهى ترسى ندارى پس چرا خود را پنهان مى دارى؟ و يا مردى بخيل و تنگ نظرى پس مردم چون تو را بنگرند مايوس شده از درخواست كردن بازمانند. با اينكه بسيارى از نيازمنديهاى مردم رنجى براى تو نخواهد داشت كه شكايت از ستم دارند يا خواستار عدالتند يا در خريد و فروش خواهان انصافند.

10- اخلاق رهبرى با خويشاوندان

 همانا زمامداران را خواص و نزديكانى است كه خودخواه و چپاولگرند و در معاملات انصاف ندارند ريشه ستمكاريشان را با بريدن اسباب آن بخشكان و به هيچكدام از اطرافيان و خويشاوندانت زمين را واگذار مكن و بگونه اى با آنان رفتار كن كه قراردادى به سودشان منعقد نگردد كه به مردم زيان رساند مانند آبيارى مزارع يا زراعت مشترك كه هزينه هاى آن را بر ديگران تحميل كنند در آن صورت سودش براى آنان و عيب و ننگش در دنيا و آخرت براى تو است. حق را مال هر كس كه باشد، نزديك يا دور بپرداز و در اين كار شكيبا باش و اين شكيبايى را به حساب خدا بگذار، گرچه اجراى حق مشكلاتى براى نزديكانت فراهم آورد تحمل سنگينى آن را به ياد قيامت بر خود هموار ساز و هرگاه رعيت بر تو بدگمان گردد افشاگرى نموده عذر خويش را آشكارا در ميان بگذار و با اينكار از بدگمانى نجاتشان ده كه اين كار رياضتى براى خودسازى تو، و مهربانى كردن نسبت به رعيت است و اين پوزش خواهى تو آنان را به حق وامى دارد.

11- روش برخورد با دشمن

هرگز پيشنهاد صلح از طرف دشمن را كه خشنودى خدا در آن است رد مكن كه آسايش رزمندگان و آرامش فكرى تو و امنيت كشور در صلح تامين مى گردد. لكن زنهار! زنهار! از دشمن خود پس از آشتى كردن، زيرا گاهى دشمن نزديك مى شود تا غافلگير كند پس دورانديش باش و خوش بينى خود را متهم كن.

حال اگر پيمانى بين تو و دشمن منعقد گرديد يا در پناه خود او را امان دادى به عهد خويش وفادار باش و آنچه برعهده گرفتى امانت دار باش و جان خود را سپر پيمان خود گردان زيرا هيچ يك از واجبات الهى همانند وفاى به عهد نيست كه همه مردم جهان با تمام اختلافاتى كه در افكار و تمايلات دارند در آن اتفاق نظر داشته باشند. تا آنجا كه مشركين زمان جاهليت به عهد و پيمانى كه با مسلمانان داشتند وفادار بودند زيرا كه آينده ناگوار پيمان شكنى را آزمودند پس هرگز پيمان شكن مباش و در عهد خود خيانت مكن و دشمن را فريب مده زيرا كسى جز نادان بدكار بر خدا گستاخى روا نمى دارد خداوند عهد و پيمانى كه با نام او شكل مى گيرد با رحمت خود مايه آسايش بندگان و پناهگاه امنى براى پناه آورندگان قرار داده است تا همگان به حريم امن آن روى بياورند. پس فساد، خيانتو فريب در عهد و پيمان راه ندارد مبادا قراردادى را امضا كنى كه در آن براى دغل كارى و فريب راههايى وجود دارد، و پس از محكم كارى و دقت در قرارداد نامه دست از بهانه جويى بردار، مبادا مشكلات پيمانى كه بر عهده ات قرار گرفته، و خدا آن را بر گردنت نهاده، تو را به پيمان شكنى وادارد، زيرا شكيبايى تو در مشكلات پيمانها كه اميد پيروزى در آينده را به همراه دارد بهتر از پيمان شكنى است كه از كيفر آن مى ترسى و در دنيا و آخرت نمى توانى پاسخ گوى پيمان شكنى باشى.

12- هشدارها:

 اول: هشدار از خون ناحق

از خونريزى بپرهيز و از خون ناحق پروا كن كه هيچ چيز همانند خون ناحق كيفر الهى را نزديك، مجازات را بزرگ، و نابودى نعمت ها را سرعت و زوال حكومت را نزديك نمى گرداند و روز قيامت خداى سبحان قبل از رسيدگى اعمال بندگان، نسبت به خونهاى ناحق ريخته شده داورى خواهد كرد، پس با ريختن خونى حرام، حكومت خود را تقويت مكن. زيرا خون ناحق حكومت را سست، و پست، و بنياد آن را بركنده به ديگرى منتقل سازد و تو، نه در نزد من، و نه در پيشگاه خداوند عذرى در خون ناحق نخواهى داشت چرا كه كيفر آن قصاص است و از آن گريزى نيست اگر به خطا خون كسى ريختى يا تازيانه يا شمشير يا دستت دچار تندروى شد كه گاه مشتى سبب كشتن كسى مى گردد چه رسد به بيش از آن، مبادا غرور قدرت تو را از پرداخت خون بها به بازماندگان مقتول باز دارد!

دوم: هشدار از خودپسندى

 مبادا هرگز! دچار خودپسندى گردى! و به خوبي هاى خود اطمينان كنى و ستايش را دوست داشته باشى كه اينها همه از بهترين فرصتهاى شيطان براى هجوم آوردن به توست و كردار نيك، نيكوكاران را نابود سازد.

 سوم: هشدار از منت گذارى

 مبادا هرگز! با خدمت هايى كه انجام دادى بر مردم منت گذارى، يا آن چه را انجام داده اى بزرگ بشمارى، يا مردم را وعده اى داده، سپس خلف وعده نمايى، منت نهادن، پاداش نيكوكارى را از بين مى برد و كارى را بزرگ شمردن نور حق را خاموش گرداند و خلاف وعده عمل كردن خشم خدا و مردم را برمى انگيزاند كه خداى بزرگ فرمود: (دشمنى بزرگ نزد خدا آنكه بگوييد و عمل نكنيد.)

 

چهارم: هشدار از شتابزدگى

 مبادا هرگز! در كارى كه وقت آن فرا نرسيده شتاب كنى يا كارى كه وقت آن رسيده سستى ورزى و يا در چيزى كه روشن نيست ستيزه جويى نمايى و يا در كارهاى روشن كوتاهى كنى تلاش كن تا هر كارى را در جاى خود و در زمان مخصوص به خود انجام دهى.

 پنجم: هشدار از امتيازخواهى

 مبادا هرگز! در آنچه كه با مردم مساوى هستى امتيازى خواهى و از امورى كه بر همه روشن است غفلت نداشته باش زيرا به هر حال نسبت به آن در برابر مردم مسئولى و به زودى پرده از كارها يكسو رود و انتقام ستمديده از تو باز مى گيرند باد غرورت، جوشش خشمت، تجاوز دستت، تندى زبانت، را در اختيار خود گير و با پرهيز ازشتابزدگى و فروخوردن خشم، خود را آرامش ده تا خشم فرو نشيند و اختيار نفس در دست تو باشد. و تو بر نفس مسلط نخواهى شد مگر با ياد فراوان قيامت، و بازگشت به سوى خدا.

آنچه بر تو لازم است آنكه حكومت هاى دادگستر پيشين سنت هاى باارزش گذشتگان روشهاى پسنديده رفتگان و آثار پيامبر (ص) و واجباتى كه در كتاب خداست، را همواره به ياد آورى، و به آنچه ما عمل كرده ايم پيروى كنى و براى پيروى از فرامين اين عهدنامه اى كه براى تو نوشته ام و با آن حجت را بر تو تمام كرده ام تلاش كن، زيرا اگر نفس سركشى كرد و بر تو چيره شد عذرى نزد من نداشته باشى.

از خداوند بزرگ با رحمت گسترده و قدرت برترش در انجام تمام خواسته ها درخواست مى كنيم كه به آنچه موجب خشنودى اوست ما و تو را موفق فرمايد كه نزد او و خلق او داراى عذرى روشن باشيم برخوردار از ستايش بندگان يادگار نيك در شهرها رسيدن به همه نعمت ها و كرامت ها بوده و اينكه پايان عمر من و تو را به شهادت و رستگارى ختم فرمايد كه همانا به سوى او باز مى گرديم با درود به پيامبر اسلام (ص) و اهل بيت پاكيزه و پاك او، درودى فراوان و پيوسته. با درود.

 

پایان

منبع : http://nahad.nit.ac.ir/(نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل)



امتیاز :

برچسب ها : متن نامه , حضرت علی به مالک اشتر , نصایح حضرت علی , علیه السلام , مالک اشتر نخعی , وظایف حاکمان , قضات و داوران , کارگزاران دولتی , وظایف مدیران , مدارس و ادارات , هشدارهایی به مدیران , حاکم مصر , شتابزدگی در تصمیم گیری , شهادت و رستگاری , پیامبر اسلام ,
نامه حضرت علی(ع) به مالک اشتر نوشته شده در پنجشنبه 05 شهريور 1394 ساعت 4:40

ارسال نظر برای این مطلب


نام
ایمیل (منتشر نمی‌شود) (لازم)
وبسایت
:) :( ;) :D ;)) :X :? :P :* =(( :O @};- :B /:) :S
نظر خصوصی
مشخصات شما ذخیره شود ؟ [حذف مشخصات] [شکلک ها]
کد امنیتیرفرش کد امنیتی





لینک دوستان
کلیه حقوق این سایت ، متعلق به moalleman می باشد و استفاده از مطالب با ذکر منبع بلامانع است .